Envanter yönetimi, en önemli stok kalemlerini belirlemek ve daha az değerli olanlara göre bunları yönetmeye odaklanmak için ABC sınıflandırması kullanılır. ABC sınıflandırması kullanılarak envanter üç kategoriye ayrılır:
- Kategori A: En küçük kategoridir. En önemli stok kalemlerinden oluşur.
- Kategori B: Genellikle ürün çeşitliliği açısından biraz daha büyük ve genellikle daha düşük değere sahip ürünlerden oluşacaktır.
- Kategori C: Bu genellikle en büyük kategoridir. Bu Ürünler işletmenizin karına en az katkıyı sağlayacaktır.
ABC envanter sınıflandırma sistemi, tüm envanterin eşit değere sahip olmadığı teorisine dayanır.
1. Her bir ürünün yıllık tüketim değerini hesaplamak için ‘yıllık satılan birim sayısı (ürün başına) × birim maliyeti’ formülü kullanılır.
2. Ürünler yıllık tüketim değerlerine göre azalan sırada listelenir.
3. Satılan birim sayısı ve yıllık tüketim değeri toplanır.
4. Satılan ürünlerin kümülatif yüzdesi ve yıllık tüketim değerlerinin kümülatif yüzdesi hesaplanır.
5. Veriler A, B ve C kategorilerine ayırmak için eşik değerleri belirlenir. ABC ayrımını belirlemek için kullanılan eşik değeri, şirketiniz ve ürün karışımınız için benzersiz olacaktır, ancak genellikle %80 / %15 / %5 civarındadır.
Hesaplamalar tamamlandıktan sonra, nihai verilerinizi kullanarak her kategorideki envanterinizi nasıl yönettiğinizi gözden geçirebilirsiniz. Stok tutma ve satın alma açısından tüm ürünlere – kategorilerine bakılmaksızın – aynı şekilde davrandığınızı fark ederseniz, büyük olasılıkla verimsiz envanter politikanız vardır. Bu durum birçok ürün grubunda muhtemelen fazla veya eksik sipariş verdiğiniz anlamına gelir. Farkındalık teslimat ve yönetim maliyetlerini azaltacaktır.
Her grup için satın alma ve stok politikalarınızı uyarlamak gereklidir. Örneğin, tüm A ürünleri için gelişmiş sipariş süreçleri oluşturmak gibi. Her satın alma siparişini kontrol etmek ve en iyi değeri ve zamanında teslimatları garanti altına almak için tedarikçilerle teslimat süreleri hakkında daha fazla zaman ayırmak faydalı olacaktır. Buna karşılık, C kategorisindeki ürünler çok daha az zamanınızı alacak ve değerli insan kaynaklarından tasarruf etmek için otomatik olarak sipariş edilebilecektir. ABC analizi, ürünleri değerlerine ve tahmin edilebilirliklerine göre bölümlere ayırmanıza olanak tanıyarak stoklama politikalarınızı ve envanter yönetimi süreçlerinizi iyileştirir.
X adet ürün: düzenli talep
Y ürünleri: talepte yüksek değişkenlik
Z tipi ürünler: Çok düzensiz ve talebi tahmin etmek zor.
| Tip | Önem | Toplam Stokun Yüzdesi | Yıllık Tüketim Değeri | Kontroller | Kayıtlar |
| A Sınıfı | Yüksek TL değeri | %10 – %20 | %70 – %80 | Sıkı | Yüksek Doğruluk |
| B Sınıfı | Orta TL değeri | %30 | %15 – %20 | Orta | İyi |
| C Sınıfı | Düşük TL değeri | %50 | %5 | Temel | Minimal |
Envanter sınıflandırma modelinize ek bir bilgi düzeyi eklemek, daha bilinçli sipariş ve stoklama kararları almanızı sağlar. Örneğin, AX ürünlerini (değerli ve sürekli talebe sahip ürünler) AZ ürünlerinden (dalgalı talebe sahip ürünler) farklı şekilde ele almak mantıklıdır. Talep istikrarlı ve tahmin edilmesi kolay ise (X ürünleri), güvenlik stok seviyeleriniz, talebin çok daha değişken olduğu ürünlere (Z ürünleri) göre çok daha düşük olabilir.
ABC sınıflandırması veya analizi belirgin bir sınırlamaya sahiptir; bunlar manuel süreçlerdir ve bu nedenle değerli zamanı tüketirler. Bazı kurumsal kaynak planlama (ERP) sistemleri veya envanter yönetim yazılım çözümleri temel ABC envanter sınıflandırma işlevselliğini sağlasa da envanter planlayıcıları genellikle bunun yerine Excel elektronik tablolarını kullanırlar. Ne yazık ki, elektronik tablonuzu tamamladığınız anda güncelliğini yitirecektir. Ürünler, satış artıp azaldıkça kategoriler arasında hızla hareket edebilir. Hesaplamaları üç ayda bir veya hatta aylık olarak güncellemek çok zaman alıcı olabilir. Talep, satış sıklığı, toplama sayısı ve yıllık tüketim değeri gibi çok boyutlu kriterlere göre envanterinizi kategorize etmeniz gereklidir.
Envanter sınıflandırma sürecinizin ABC analizini otomatikleştirmek, sürecin her zaman güncel kalmasını sağlar. Günlük yeniden sınıflandırmalar, ürünlerin her zaman en uygun envanter politikasına göre yönetilmesi anlamına gelir.